Lang verwacht … en nog gekomen ook! Dat is waarschijnlijk het algemene gevoel nadat het VIBEG akkoord op 13 december jongstleden door alle betrokken partijen is ondertekend. Naast het visserijbedrijfsleven (VISNED, de Vissersbond, Produktschap Vis), is het akkoord tevens ondertekend door de natuurbeschermingsorganisaties (Stichting de Noordzee, Wereldnatuurfonds Nederland, de Waddenvereniging, Natuurmonumenten) en de overheid (namens het gehele Rijk is het akkoord ondertekend door Staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie).

Kortom, een brede steun bij de relevante organisaties die elk voldoende resultaten van hun gading hebben gevonden in het akkoord om hun handtekening eronder te kunnen zetten.
In het akkoord staan de beleids- of politieke afspraken die de partijen maken ten aanzien van de visserij in de Natura 2000 gebieden in de kustzone.
Er zijn drie van die gebieden: In het zuidwesten ligt de Vlakte van de Raan, in het gebied tussen de Voordelta en de Belgisch / Nederlandse maritieme grens. Daarnaast -naar het noorden toe- ligt de Voordelta. Voor dit gebied geldt al een Natura 2000-beheerplan waarin ook de natuurcompensatie voor de Tweede Maasvlakte is verwerkt. In het noorden vanaf Bergen tot de Duitse grens ligt het Natura 2000-gebied Noordzeekustzone.
Hoewel de VIBEG afspraken betrekking hebben op de Vlakte van de Raan en de Noordzeekustzone, zijn de meeste afspraken van toepassing op het gebied Noordzeekustzone. Voor de Vlakte van de Raan is een gebiedsproces aan de gang dat moet leiden tot meer kennis van het gebied. Echter sommige afspraken zijn wel degelijk ook op dat gebied van toepassing. Bijvoorbeeld de uitfasering van de boomkorvisserij met de wekkerkettingen per 1 januari 2016 is in beide gebieden van toepassing en door analoge afspraken voor de Voordelta ook in dat gebied.
De kern van het akkoord bestaat uit een systeem van zonering dat bestaat uit de volgende typen gebieden:

• In de zgn. zone 1 gebieden (10%) is in principe geen visserij toegestaan
• In de zone II gebieden (15%) zal de niet bodemberoerende visserij mogen worden uitgevoerd, dan gaat het vooral over staand want visserij e.d.
• In de zone III gebieden (28%), de innovatiegebieden, mag uitsluitend met de best beschikbare technieken en visserijpraktijk worden gevist. Dat betekent dat in deze fase de garnalenvisserij daar wordt toegestaan maar de boomkorvisserij met de wekkerkettingen niet. De innovatieve pulsvisserij kan wel worden uitgeoefend.
• In de zone IV, het ‘overig visgebied’ (47%) mogen alle visserijen worden uitgeoefend, onder de voorwaarden als genoemd in het akkoord (bijv. met NB-vergunning indien nodig).
• In de zone V gebieden, die zowel in de Noordzeekustzone als in de Vlakte van de Raan zullen worden gesitueerd zullen delen worden aangewezen voor het doen van wetenschappelijk, effectgericht onderzoek.

In aanvulling hierop is een aantal ‘uitgangspunten’ geformuleerd die van wezenlijk belang zijn voor het gehele akkoord. Het gaat dan om de beëindiging van de boomkorvisserij met de wekkerkettingen in de Natura 2000-gebieden per 1 januari 2016, verenigbaarheid van visserijtechnieken met N2000 en de toepassing van best beschikbare technieken en de visserijpraktijk. Bovendien worden al deze maatregelen van toepassing op de buitenlandse vissers in de gebieden. Daarvoor is nog wel de toestemming van de Europese Commissie nodig, die we hopen in de 1e helft van 2012 te verkrijgen.
In aanvulling op de regels voor de visserij in zijn algemeenheid is na lang onderhandelen ook een zgn. Perspectief garnalenvisserij geformuleerd als bijlage bij het akkoord. De situatie in de garnalenvisserij is tamelijk dramatisch. Er wordt veel te weinig verdiend waardoor innovatie en verduurzaming niet van de grond komen. In het perspectief wordt getracht voldoende middelen vrij te maken voor studies naar verduurzaming, investeringen en een onderzoek naar de gehele garnalenketen. Deze visserij heeft nog een lange weg te gaan, aan de andere kant zijn ook daar inventieve vissers die al zijn begonnen met de verbetering aan de vistuigen om de bodemberoering door de garnalenvisserij nog verder terug te dringen. Zo kreeg de schipper van LO 5 de ‘Verantwoorde vis’ prijs voor de ontwikkeling van een garnalentuig dat niet over de bodem schuift, maar rijdt. De verduurzaming van de garnalenvisserij ligt dus dichtbij en hoeft niet per sé heel kostbaar te zijn.

Hierboven staat slechts een korte schets van de inhoud van het akkoord. Het is waar dat het toch wel wat moeite heeft gekost om partijen bij elkaar te brengen en vooral te houden. Jan Heijkoop, de leider van het proces, heeft daarvoor veel moeite gedaan, met uiteindelijk succes. Zie ook de column van Hans Nieuwenhuis die er terecht op wijst dat nu de uitvoeringsfase van start gaan, de partijen elkaar goed moeten vasthouden. Er dient nog veel werk te worden verzet. Denk aan de aanvraag van de Natuurbeschermingswet vergunningen, de toestemming van de Europese Commissie, het opstellen van een coherent onderzoeksplan etc. Ook is het belangrijk dat de partijen weer vertrouwen met elkaar opbouwen, want dat is het cement van het vervolgproces.

Voor meer informatie:
Ton IJlstra
projectleider visserijmaatregelen Natura 2000,
email. a.h.ijlstra@mineleni.nl,
tel. 070-3785620.